چرا با وجود دستور رئیس‌جمهور اینترنت درست کار نمی‌کند؟ / ساختار فنی اینترنت، قربانی معماری جدید فیلترینگ

نگار علی- داده‌های دریافتی از رادار کلودفلر نشان می‌دهند که اختلالات فعلی، حاصل یک افت کیفیت اتفاقی نیست، بلکه خروجی مستقیم تغییرات ساختاری و اجباری در پروتکل‌های ارتباطی است. 

طبق مستندات رادار کلودفلر، تا پیش از ۲۶ می ۲۰۲۶ (۶ خرداد ۱۴۰۵)، بخش عمده ترافیک اینترنت در ایران بر بستر پروتکل مدرن و سریع HTTP/2 جابه‌جا می‌شد. اما از این تاریخ، سهم پروتکل منسوخ و قدیمی HTTP/1.x با یک جهش ناگهانی مواجه شده و در مقاطعی مرز ۴۰ درصد از کل ترافیک کشور را لمس کرده است. هم‌زمان، سهم پروتکل پیشرفته‌ی HTTP/3 (مبتنی بر QUIC) به نزدیک صفر رسیده است.

 پروتکل‌های مدرن به دلیل رمزنگاری پیشرفته و مالتی‌پلکسینگ (ارسال صدها درخواست در یک اتصال واحد)، سرعت و امنیت بالایی دارند. سیستم‌های فیلترینگ و تجهیزات بازرسی عمیق بسته‌ها (DPI) برای مانیتورینگ، تحلیل و سانسور آسان‌تر محتوا، ترافیک را به طور اجباری به نسخه قدیمی (HTTP/1.x) تنزل می‌دهند تا فرآیند پایش لایه‌به‌لایه شبکه تسهیل شود.

داده‌های آماری نشان می‌دهند که سهم پروتکل نسل جدید IPv6 در ایران به کمتر از ۰.۱ درصد رسیده و عملاً صفر شده است. در حال حاضر ۱۰۰ درصد ترافیک کشور به اجبار روی پروتکل قدیمی IPv4 قفل شده است.

بسیاری از ابزارهای گریز از سانسور و فیلترشکن‌های مدرن برای دور زدن فایروال‌ها به ظرفیت‌ها و دامنه‌ وسیع آدرس‌دهی IPv6 متکی هستند. شبکه مدیریت فیلترینگ با قطع کامل این بستر، کل ترافیک کشور را به کانال تنگ، محدود و قابل‌کنترل IPv4 هدایت کرده است تا اشراف بیشتری بر ابزارهای ارتباطی داشته باشد.

این دستکاری در لایه‌های پروتکلی، مستقیماً پایداری دیتاسنترهای داخلی (میزبان سرویس‌ها و پلتفرم‌های ایرانی) را هدف قرار داده است.

در پروتکل HTTP/1.x برای بارگذاری هر المان از یک سایت، مرورگر باید یک اتصال مجزا به سرور باز کند. این جهش ناگهانی در تعداد اتصالات باز (Open Connections)، مصرف پردازنده و حافظه سرورها را در دیتاسنترها به شدت بالا برده و منجر به قفل کردن یا از دسترس خارج شدن آن‌ها در ساعات اوج مصرف می‌شود.

حذف IPv6 دیتاسنترها را با بحران شدید نایابی و گرانی آدرس‌های IPv4 مواجه کرده و آن‌ها را مجبور به استفاده از سیستم‌های اشتراک‌گذاری آی‌پی (مانند NAT) کرده که سرعت و پایداری شبکه را به شدت کاهش می‌دهد.

با مسدود شدن پروتکل‌های سرعت‌بالا مانند QUIC/HTTP3، فرآیند انتقال داده‌های حجیم میان دیتاسنترها دچار تأخیر (Lag) شده و ریسک ناهمخوانی داده‌ها را افزایش داده است.

آخرین برآوردهای میدانی حاصل از سامانه‌های پایش شبکه در یک بازه ۶ ساعته (۱۰:۴۹ تا ۱۶:۴۹)، تئوری‌های فوق را در لایه عملیاتی به طور کامل تأیید می‌کند:

ناپایداری شدید (دیتاسنتر پروانه): ردیف ششم این رادار، قطعی‌های مکرر و فاصله‌های خالی زیادی را نشان می‌دهد که گویای عدم اتصال مداوم و از دست رفتن شدید بسته‌ها (Packet Loss) است. این مسئله ناشی از ناتوانی تجهیزات شبکه در پذیرا شدن اتصالات بی‌شمار پروتکل تحمیلی HTTP/1.x است.

اختلالات مقطعی و افزایش Latency (همراه اول و هاست ایران): وجود نوارهای قرمز رنگ در بالای ستون‌های این دیتاسنترها نشان‌دهنده زمان تأخیر بالا (تایم‌اوت) است. این کندی، خروجی مستقیم حذف IPv6 و ایجاد صف‌های طولانی در گلوگاه‌های بازرسی IPv4 است.

چرا اینترنت درست کار نمی‌کند؟

پاسخ به این سؤال در یک جمله خلاصه می‌شود: «اینترنت در ایران درست کار نمی‌کند، چون ساختار فنی آن قربانی معماری جدید فیلترینگ شده است.»

تغییرات اخیر اثبات می‌کنند که آنچه تحت عنوان «گشایش» یا «تغییرات شبکه» حس می‌شود، بازگشت به پهنای باند نرمال نیست؛ بلکه ورود به یک فاز بازطراحی‌شده از فیلترینگ ساختاری است. در این الگوی جدید، برای لایه‌برداری، نظارت و مسدودسازی فیلترشکن‌ها، عمداً پروتکل‌های مدرن، امن و پایدار جهانی (IPv6 و HTTP/3) سرکوب شده و کل شبکه کشور به ۱۰ سال قبل (پروتکل‌های IPv4 و HTTP/1.x) پرتاب می‌شود.

نتیجه ملموس این جراحی اجباری برای کاربر نهایی، لود نشدن تصاویر، قطعی مداوم اتصال و خطاهای مکرر وب‌سایت‌هاست؛ و برای کسب‌وکارها و دیتاسنترها، ناپایداری شدید لایه زیرساخت، افزایش کاذب و تحمیلی مصرف منابع سرور و در نهایت بالا رفتن سرسام‌آور هزینه‌های نگهداری شبکه است.

۲۲۷۲۲۷