خبرگزاری مهر – گروه سلامت: سرطانها در مراحل اولیه قابلتشخیص هستند و میتوان از پیشرفت آنها به مراحل پیشرفته و درمانهای دشوار جلوگیری کرد. انجام منظم غربالگریها و معاینات تشخیصی، شانس تشخیص زودهنگام و موفقیت درمان را افزایش میدهد. بسته به نوع سرطان، روشهای غربالگری متفاوتی وجود دارد، ازجمله ماموگرافی برای سرطان پستان، کولونوسکوپی برای سرطان روده بزرگ و تست پاپ اسمیر برای سرطان دهانه رحم.
غربالگری سرطان فرآیندی است که در آن با استفاده از آزمایشها و روشهای تشخیصی، سرطان در مراحل اولیه و پیش از بروز علائم شناسایی میشود. این کار به پزشکان کمک میکند تا سرطان را در زمانی که درمان آن آسانتر و مؤثرتر است، تشخیص دهند. روشهای غربالگری بسته به نوع سرطان متفاوت هستند و شامل ماموگرافی برای سرطان پستان، تست پاپ اسمیر برای سرطان دهانه رحم، و کولونوسکوپی برای سرطان روده بزرگ میباشد. انجام غربالگری بهویژه در افرادی که دارای عوامل خطر مانند سابقه خانوادگی سرطان، سن بالا یا سبک زندگی ناسالم هستند، توصیه میشود.
در همین راستا، خبرنگار مهر با کاظم زندهدل، متخصص اپیدمیولوژی سرطان و معاون پژوهشی پژوهشکده سرطان انیستیتوکنسر ایران دانشگاه علوم پزشکی تهران گفتگویی داشته است.
آیا غربالگری همان تشخیص بیماری سرطان است؟
زندهدل: سرطانها به طور کلی به دو بخش تشخیص زودهنگام و غربالگری تقسیم میشوند. برای مثال، زمانی که فرد در بدن خود تودهای داشته باشد، ممکن است علائم بیماری در بدن نهان بماند. بیماری داشتیم که چندین سال زخمی در پشت گوشش داشت و سالها با درمانهای خانگی سعی در رفع آن زخم کرد، اما زمانی که به ما مراجعه کرد، در آزمایشها متوجه شدیم که این زخم یک علامت هشداردهنده ابتلا به سرطان پوست بوده است.
تشخیص زودهنگام برای تمامی سرطانها بوده و ربطی به نوع سرطان ندارد، اما غربالگری تنها برای چند سرطان خاص انجام میشود. در غربالگری، افراد قبل از اینکه علامتی در بدنشان مشخص شود، پزشکان با معاینه و انجام یکسری آزمایشات متوجه بیماری خواهند شد و ما به این نوع اقدامات غربالگری میگوییم، اما معمولاً از انجام غربالگری غفلت میشود و افراد زمانی که علائمی چون درد مداوم، خونریزی از مدفوع یا دهان، بروز یک زخم در بدن یا کاهش وزن بدون علت مشاهده میکنند، به پزشک مراجعه میکنند.
بهطور کلی، علامتها در اعضای بدن متعدد است و خیلی اوقات تغییر رنگ و اندازه میتواند یک علامت هشدار برای فرد باشد تا زودتر بیماری را تشخیص داده و درمان آن را آغاز کند، بهویژه در سنینی که سرطان شایعتر است. اگر درمان در زمان درست شروع شود، فرد میتواند عمر طبیعی داشته باشد و به دلیل بیماری فوت نخواهد کرد.
کدام سرطانها دارای تست غربالگری هستند؟
زندهدل: برای تشخیص سرطان آزمایشهایی وجود دارد که در کشور ما تنها برای سه سرطان غربالگری انجام میشود: سرطان دهانه رحم، سرطان پستان و سرطان روده بزرگ.
غربالگری سرطان پستان در کشورهای در حال توسعه از سن ۵۰ سالگی به بعد توصیه میشود و خانمها هر یک تا دو سال یکبار ماموگرافی انجام میدهند. اما بهدلیل هزینه بالای سالانه ماموگرافی، که بار زیادی بر دوش دولتها میگذارد، در کشور ما جایگزینی برای ماموگرافی در نظر گرفته شده است. در این روش، بانوان معاینه میشوند و اگر در معاینه علائمی مشاهده شود که نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد، برای فرد ماموگرافی تجویز میشود.
انجام غربالگری سرطان پستان در چه سنی باید انجام شود؟
زندهدل: طبق گفته سازمان جهانی بهداشت، از ۵۰ سالگی باید ماموگرافی انجام شود، اما برخی از متخصصان ترجیح میدهند که بانوان از سن ۴۰ یا ۴۵ سالگی غربالگری را آغاز کنند. ماموگرافی امروزه برای همه افراد در دسترس نیست، اما در برخی مناطق فراهم است و افراد میتوانند خودشان این تست را انجام دهند. غربالگری سرطان پستان بسیار مهم است و باید حداقل دو سال یکبار انجام شود.
اگر غربالگری بهموقع انجام نشود، توده در بدن فرد رشد کرده و درمانش بسیار سخت خواهد بود. نکته دیگر این است که تودهها در مسیر رشد خود با یکدیگر تفاوت دارند. بسته به بدن هر فرد، مسیر رشد توده متفاوت است و به همین دلیل تشخیص آن میتواند سخت یا آسان باشد.
غربالگری سرطان پستان باید توسط دولت به صورت رایگان برای مردم انجام شود و دولت باید امکاناتی فراهم کند تا تمام افراد بتوانند این غربالگری را انجام دهند. از طرفی، بهدلیل تحریمها، دستگاههای ماموگرافی بهطور محدود وجود دارند و برای این چالش باید دولت راه چارهای بیندیشد.
علائم سرطان روده بزرگ چیست؟
زندهدل: روده بزرگ یک لولهای است که بعد از روده کوچک در بدن ما قرار دارد و بسته به اینکه کدام قسمت از لوله درگیر سرطان شده باشد، علائم آن متفاوت است. برای مثال، اگر قسمت انتهایی روده بزرگ درگیر سرطان باشد، علامت آن زودتر بروز پیدا میکند و فرد بهخاطر خونریزی زودتر برای درمان اقدام میکند. گاهی اوقات نیز سرطان در اوایل روده بزرگ قرار دارد و با علائمی مانند یبوستهای طولانی و مدفوع به شکل سیاه رنگ نمایان میشود و فرد با این علائم به پزشک مراجعه میکند. البته افراد باید توجه داشته باشند که هر تغییر رنگ در بدن لزوماً به علت سرطان نیست.
برای روده بزرگ، قبل از اینکه فرد خودش متوجه علائم شود، تستی به نام “تست مدفوع” وجود دارد که هر دو سال یکبار برای افراد بالای ۴۵ یا ۵۰ سال توصیه میشود. البته انجام این تست بسته به وضعیت مالی کشور و توان پرداخت این هزینهها ممکن است متفاوت باشد. توصیه میشود که تمام افراد بالای ۴۵ سال با مراجعه به متخصص داخلی و دریافت نسخه، این تست را انجام دهند. اگر جواب تست مثبت باشد، برای فرد آندوسکوپی و کلونوسکوپی انجام میشود.
آیا مثبت شدن تست مدفوع به دلیل سرطان است؟
زندهدل: بسیاری از اوقات مثبت شدن تست مدفوع به دلیل سرطان نیست، بلکه ممکن است مربوط به یک توده خوشخیم یا پولیپ باشد. این پولیپها با برداشته شدن و درمان مناسب، بهطور کامل درمان میشوند. اما اگر سرطان باشد، فرد باید مراحل بعدی تشخیص را انجام دهد و در صورت لزوم عمل جراحی انجام شود.
بهطور معمول، افراد بالای پنجاه سال این تست را هر ده سال یکبار انجام میدهند و اگر جواب تست منفی باشد، تا ده سال نیاز به تست مجدد نیست. خوشبختانه، سرطان روده بزرگ اگر با غربالگری تشخیص داده شود و درمان بهموقع انجام گیرد، فرد میتواند مانند سایر افراد یک عمر طبیعی داشته باشد.
غربالگری سرطان دهانه رحم از چه سنی باید شروع شود؟
زندهدل: سرطان دهانه رحم یا سرویکس یکی از سرطانهای شایع در زنان است. دهانه رحم محل ورودی رحم است که دریچه رحم و جایی است که نوزاد از آن خارج میشود. سلولهای دهانه رحم بهطور خاص به ورود ویروسها حساس هستند و ویروس HPV که باعث بروز سرطان دهانه رحم میشود، از طریق رابطه جنسی به زنان منتقل میشود و به سلولهای دهانه رحم آسیب میرساند.
این آسیب باعث تغییر سلولهای دهانه رحم شده و تعدادی از این سلولها به سلولهای سرطانی تبدیل میشوند. ابتلا به این ویروس معمولاً از سن ازدواج آغاز میشود؛ بهویژه کسانی که از سنین پایینتر، مانند ۱۸ سالگی، وارد روابط جنسی میشوند در معرض ابتلا به ویروس HPV هستند. البته حدود ۱۰ سال طول میکشد تا این ویروس وارد بدن شود.
بانوان باید بدانند که از سن ۳۰ سالگی به بعد، هر پنج سال یکبار باید تست پاپاسمیر (تست عفونت HPV) را انجام دهند. خوشبختانه اکثر آزمایشگاهها این تست را انجام میدهند و بهطور کلی، تمام بانوانی که ازدواج کردهاند باید این تست را یکبار انجام دهند.
وضعیت ابتلا به سرطان دهانه رحم چگونه است؟
زندهدل: در حالی که آمار ابتلا به ویروس HPV و سرطانهای مرتبط با آن در کشورهای اسلامی و بهویژه ایران پایینتر از کشورهای غربی است، تغییرات فرهنگی و اجتماعی میتواند بر روند ابتلا به این بیماریها تأثیرگذار باشد. بر اساس آمارهای موجود، در حال حاضر میزان ابتلا به سرطان دهانه رحم در ایران نسبت به دیگر سرطانها بسیار پایین است.
بهطور میانگین، حدود ۲ هزار نفر در کشور به سرطان دهانه رحم مبتلا میشوند، در حالی که آمار ابتلا به سرطان پستان و سرطان روده بزرگ به ترتیب به ۲۰ هزار نفر میرسد. این آمار نشاندهنده این است که در صورتی که شرایط مشابه کشورهای غربی برای روابط جنسی در ایران وجود میداشت، این میزان میتوانست بهطور قابلتوجهی بیشتر شود.
با این حال، میتوان با انجام غربالگری و تشخیص زودهنگام، از بروز سرطان دهانه رحم جلوگیری کرد. خوشبختانه، بیشتر مردم ایران آگاهی لازم را دارند و به پزشکان متخصص مراجعه میکنند، اما هنوز حدود نیمی از زنان کشور از انجام تستهای غربالگری غافل هستند. در این زمینه، ضروری است که برنامههای غربالگری بهویژه برای سرطانهای قابل پیشگیری، همچنان فعالتر شوند.
آیا غربالگری سرطانهای رحم رایگان است؟
زندهدل: در حال حاضر، بسیاری از زنان به دلیل مشکلات فرهنگی، اجتماعی یا نگرانیهای شخصی از انجام تستهای غربالگری جلوگیری میکنند. این در حالی است که سرطان دهانه رحم، یکی از سرطانهای قابل پیشگیری است و میتواند با تشخیص زودهنگام درمان شود. در صورتی که فرد دیرتر مراجعه کند، احتمال پیشرفت بیماری و افزایش خطر مرگ وجود دارد. بهویژه، برخی افراد به دلیل شرم یا ملاحظات فرهنگی از مراجعه به پزشک متخصص اجتناب میکنند و این تأخیر میتواند عواقب جدی به همراه داشته باشد.
یکی از مهمترین پیشنهادات برای مقابله با این معضل، رایگان کردن تستهای غربالگری و افزایش دسترسی به آنها است. همچنین، باید توجه بیشتری به آموزش عمومی در خصوص اهمیت این تستها و نحوه تشخیص علائم سرطان دهانه رحم معطوف شود. علائم هشداردهندهای چون خونریزی غیرعادی بعد از رابطه جنسی باید جدی گرفته شوند و در صورت بروز، افراد باید بلافاصله به پزشک متخصص مراجعه کنند.
در ایران برنامههایی برای انجام به موقع غربالگری سرطان وجود دارد؟
زندهدل: برنامههای غربالگری سرطان در ایران تنها محدود به سه نوع سرطان بوده و دولت بهطور محدود این برنامهها را در برخی مناطق اجرا میکند، اما هنوز هم نیاز به گسترش این خدمات در سطح کشور وجود دارد. بهویژه، سرطانهایی همچون سرطان ریه و سرطان مثانه که در حال حاضر در مرحله تحقیقاتی قرار دارند، هنوز بهطور رسمی در برنامههای غربالگری کشور گنجانده نشدهاند.
همچنین برای کاهش آمار ابتلا به سرطان دهانه رحم و سایر سرطانهای قابل پیشگیری، باید برنامههای غربالگری بهطور کامل و در سطح وسیعتری در دسترس عموم مردم قرار گیرد. این امر تنها با همکاری دولت و بخشهای مختلف بهداشتی و درمانی امکانپذیر است. تا زمانی که این خدمات بهطور کامل در دسترس قرار گیرد، مردم باید از امکانات موجود بهرهبرداری کنند و سلامت خود را در اولویت قرار دهند.
دیدگاهتان را بنویسید