پول‌ های جهان در کجا چاپ میشوند؟ | بررسی محل چاپ اسکناس ارزهای مهم (از دلار تا ریال)

تا به حال به این فکر کرده اید که پول های جهان در کجا چاپ میشوند ؟ محل چاپ اسکناس فقط یک آدرس ساده نیست بلکه در پشت این آدرس تصمیم های مهمی درباره امنیت ، جلوگیری از جعل ، کیفیت تولید و کنترل زنجیره تامین قرار دارد . به همین دلیل وقتی میپرسیم دلار کجا چاپ میشود یا یورو کجا چاپ میشود ، در واقع درباره یکی از مهم ترین و حساس ترین بخش های سیستم پولی کشور ها سوال میکنیم .

در ابتدا باید در مورد دو مفهوم اصلی تفاوت قائل شویم :

نهاد صادر کننده : که معمولا بانک مرکزی یا نهاد پولی رسمی میباشد که در مورد انتشار پول ، سیاست های پولی و حجم چاپ پول تصمیم می گیرد .

محل چاپ : چاپخانه های امنیتی فوق حرفه ای که اسکناس ها را تولید میکنند ، این چاپخانه میتواند داخلی و دولتی باشد یا در برخی موارد برون سپاری شده و تحت قرار داد به شرکت های تخصصی بین المللی انجام میشود .

در بسیاری از کشور های جهان ، چاپ اسکناس در مراکز فوق امنیتی انجام میشود در این مراکز از فناوری هایی مثل کاغذ های مخصوص که معمولا ترکیبی از پنبه الیاف پلی استر و … و همچنین جوهر های نامرئی ، واتر مارک و نخ های امنیتی استفاده می شود . این کار باعث میشود تا احتمال جعل کردن اسکناس ها به حد اقل برسد .

از طرف دیگر برخی کشور ها به دلیل دلایل مختلف از جمله دلایل فنی و اقتصادی چاپ اسکناس را به چاپخانه های معتبر و حرفه ای بین المللی واگذار میکنند . در ادامه به صورت بخش به بخش بررسی میکنیم که دلار آمریکا در کدام مراکز چاپ میشود . یورو به چه صورت بین کشور های عضو اتحادیه چاپ و تقسیم میشود . وضعیت چاپ یوان چین ، درهم امارات ، دینار عراق ریال ایران و … چگونه است .در نهایت یک جدول از مکان چاپ ارز های جهان را ارائه میدهیم تا در یک نگاه پاسخ اصلی را پیدا کنیم .

پول های جهان معمولا کجا چاپ میشوند ؟

به طور کلی ، اگر بخواهیم به این سوال پاسخ دهیم باید بگوییم اسکناس ها در چاپخانه های مخصوص که از امنیت بالایی برخوردار هستند تولید میشوند . این مراکز یا به صورت مستقیم زیر نظر دولت ها و بانک مرکزی فعالیت میکنند و یا با قرارداد های رسمی به شرکت های تخصصی بین المللی سپرده میشوند . این چاپ خانه ها معمولا از نظر دسترسی کنترل مواد اولیه حمل و نقل و نظارت امنیتی جزو حساس ترین مراکز هر کشور محسوب میشوند .

چاپخانه های دولتی زیر نظر بانک مرکزی

در بسیاری از کشور ها تولید اسکناس در یک سازمان یا مجموعه دولتی انجام میشود که تحت نظارت بانک مرکزی فعالیت میکند . مزیت این روش عبارت است از کنترل امنیتی و مدیریت کاملاً داخلی ، فرآیند تولید و توزیع محرمانه تر ، مدیریت وابستگی به تأمین کننده خارجی کاهش می یابد . در این حالت ممکن است کشور علاوه بر چاپ اسکناس ضرب سکه و حتی برخی دیگر از اقلام امنیتی را به این سازمان بسپارد .

شرکت‌های خصوصی بین‌المللی (مثل De La Rue)

در کنار چاپخانه های دولتی ، برخی کشور ها از ظرفیت شرکت های تخصصی که در زمینه چاپ محصولات امنیتی فعالیت میکنند استفاده میکنند . این شرکت ها معمولاً تجربه بالا ، تجهیزات پیشرفته و استاندارد های مخصوص و سخت گیرانه ای در این زمینه دارند و معمولاً میتوانند برای چندین کشور اسکناس های مخصوص با طرح ها ، جنس و استاندارد های تخصصی چاپ کنند .

از شناخته شده ترین شرکت ها در این زمینه شرکت De La Rue در بریتانیا میباشد که در زمینه چاپ اسکناس و چاپ امنیتی و اقلام ضد جعل فعالیت میکند .

این شرکت در سایت delarue.com خود را این چنین معرفی میکند : 

Creating secure, durable and sustainable banknotes that enable financial inclusion across the world.

«اسکناس‌هایی امن، بادوام و پایدار تولید می‌کنیم که امکان شمول مالی را در سراسر جهان فراهم می‌کنند.»

چرا برخی کشور ها چاپ پول را برون سپاری میکنند ؟

این سوال یکی از پر تکرار ترین سوال ها است که در مورد چاپ اسکناس پرسیده میشود که پاسخ آن معمولاً ترکیبی از عوامل اقتصادی و فنی است :

هزینه بالا : ساخت و نگهداری چاپخانه اسکناس با استاندارد امنیتی بالا بسیار گران و پر هزینه است .

فناوری و تخصص : برخی از کشور ها به تجهیزات خاص و نیروی متخصص کافی دسترسی ندارند .

ظرفیت تولید : در دوره هایی مثل تغییر اسکناس یا جایگزینی سری های قدیمی ، ممکن است ظرفیت داخلی پاسخگو نباشد .

 کیفیت و ضد جعل بودن : برون سپاری به چاپخانه های معتبر کیفیت و ویژگی های امنیتی را بالا میبرد.

اینکه پول ها در داحل کشور چاپ شوند و یا اینکه در خارج و برون سپارسی به شرکت های بین المللی چاپ شوند ارتباطی با ارزش این اسکناس ها ندارد در مقاله ارزشمندترین پول دنیا به ترتیب به لیست ارزشمند ترین پول های رایج در جهان پرداخته شده است .

پول های کاغذی رایج در معاملات بین المللی معمولاً یا در چاپخانه های دولتی وابسته به بانک مرکزی هر کشور یا در شرکت های تخصصی بین المللی چاپ پول چاپ میشوند . به همین دلیل پاسخ به سوال پول ها کجا چاپ میشوند ؟ برای بعضی ارز ها ثابت و روشن و اما برای برخی دیگر ممکن است وابسته به دوره ، قراردادها و سیاست های هر کشور تغییر کند .

دلار آمریکا

در پاسخ به سوال دلار کجا چاپ میشود ؟ باید گفت اسکناس های دلار توسط اداره حکاکی و چاپ ایالات متحده به نام اختصاری BEP ساخته میشوند . چاپ این اسکناس ها در دو مرکز صورت می گیرد : مرکز چاپ واشنگتن مرکز چاپ فورت ورث در ایالت تگزاس آمریکا این نهاد یکی از مهم ترین مجموعه های چاپ امنیتی در جهان است که وظیفه تولید اسکناس های فدرال رزرو را بر عهده دارد .

یورو اتحادیه اروپا

اگر میخواهید پاسخ سوال یورو کجا چاپ میشود ؟ را بدانید باید گفت که یورو به صورت توزیع شده چاپ میشود یعنی بانک مرکزی اتحادیه اروپا ECB نقش هماهنگ کننده و سیاست گذار کلان را دارد ولی چاپ اسکناس ها بین بانک های مرکزی ملی کشور های عضو منطقه یورو تقسیم و مدیریت میشود .

یوان چین

چاپ یوان چین به صورت متمرکز و با کنترل بالای دولتی تحت نظارت نهاد پولی جمهوری خلق چین انجام میشود . چین به عنوان یکی از بزرگ ترین اقتصاد های جهان در حوزه تولید اسکناس ها رویکردی سخت گیرانه و امنیت محور دارد . زیرا حجم گردش پول و حساسیت مقابله با جعل در این کشور بسیار بالا است .

درهم امارات

اگر برای شما سوال شده درهم امارات کجا چاپ میشود ؟ باید در پاسخ گفت سیاست کلی چاپ پول در هر کشور بر عهده متولی رسمی پول در آن کشور و به عبارتی بانک مرکزی آن میباشد . امارات نیز با توجه به سیاست های بانک مرکزی خود بخشی از اسکناس های مورد نیاز را در چاپخانه های تخصصی داخل کشور و بخشی را نیز با توجه به نیاز و قراردادها به چاپخانه های معتبر بین المللی برون سپاری میکند .

دینار عراق

چاپ دینار عراق با توجه به تصمیمات و سیاست های بانک مرکزی این کشور با توجه به نیاز و قراردادهای فعال به شرکت های مطرح بین المللی از جمله De La Rue بریتانیا برون سپاری شده است . کشور ها با توجه به دلایل مختلفی که قبلا گفته شد از جمله فناوری های پیشرفته ضد جعل ، کیفیت چاپ و عناصر امنیتی ، ظرفیت تولید و … گاهی چاپ اسکناس های مورد نیاز خود را برون سپاری میکنند .

ریال ایران

در پاسخ به سوال ریال ایران کجا چاپ میشود ؟ باید بگوییم چاپ اسکناس و تولید مسکوکات (سکه ) در ایران توسط سازمان تولید اسکناس و مسکوک انجام میشود که زیر نظر بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند . این اسکناس ها در چاپخانه های تخصصی در محیطی کنترل شده ، با استاندارد های امنیتی سخت گیرانه و مدیریت دقیق مواد اولیه چاپ میشوند .

جدول ۱۲ ارز برتر جهان و مکان چاپ آنها

قبل از اینکه جدول را ببینیم باید به این نکته توجه داشته باشیم که محل و یا مدل چاپ اسکناس ممکن است با توجه به قرارداد های ، افزایش ظرفیت داخلی ، تغییر طرح اسکناس ها و یا سیاست های امنیتی در طول زمان تغییر کند .

نکات کلیدی تولید پول ( امنیتی و تکنولوژی )

چاپ اسکناس شبیه چاپ معمولی روی کاغذ نیست ، در چاپ اسکناس با یک محصول امنیتی طرف هستیم که به دلیل استفاده روزمره و دست به دست شدن باید از دوام بالایی برخوردار باشد و همینطور جعل کردن آن نیز تا حد ممکن سخت و پرهزینه باشد .

به همین دلیل است که چاپخانه های اسکناس از ترکیبی از فناوری های خاص ، مواد اولیه مخصوص و کنترل چند مرحله ای استفاده میکنند تا اسکناس نهایی قابل اعتماد باشد .

کاغذ مخصوص ( پنبه / الیاف )

بیشتر اسکناس های رایج در دنیا بر روی کاغذهای معمولی چاپ نمیشوند بلکه بر روی کاغذ های مخصوص از جنس پنبه و یا ترکیبی از پنبه و الیاف چاپ میشوند این جنس مخصوص سبب میشود تا اسکناس از دوام بالایی برخوردار شود همچنین امکان اجرای برخی از ویژگی های امنیتی همچون واتر مارک فراهم شود . همچنین استفاده از این متریال خاص سبب میشود تا سطح و بافت اسکناس برای لمس کردن و تشخیص اصالت خاص تر باشد .

جوهر نامرئی ، واتر مارک ها ، نخ های امنیتی ، چاپ مخصوص و برجسته

ویژگی های امنیتی اسکناس ها معمولاً لایه ای هستند ، یعنی معمولاً چند ابزار ضد جعل هم زمان در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا فرآیند جعل را سخت تر و پرهزینه کنند .

رایج ترین این نمونه ها عبارت اند از :

جوهر نامرئی : این جوهر ها به صورت نامرئی و یا حساس به نور و زاویه در اسکناس ها استفاده میشوند که باعث میشوند برخی از جزئیات اسکناس فقط زیر نور خاص و یا در زاویه ای مشخص دیده شوند .

واتر مارک ( نشان آبی ) : طرحی که در بافت کاغذ قرار میگیرد و در زیر نور بهتر مشخص میشود .

نخ امنیتی : نوار یا نخ تعبیه شده در ساختار اسکناس که گاهی نوشته یا طرحی خاص بر روی آن وجود دارد .

چاپ برجسته : بخشی از طرح ها به وسیله چاپ برجسته چاپ میشوند تا با لمس کردن قابل تشخیص باشند .

کنترل های امنیتی چاپخانه

حتی اگر بهترین فناوری های ضد جعل هم وجود داشته باشد ، بدون کنترل امنیتی شدید در چاپخانه ، ریسک کار بالا میرود .

به همین دلیل در چاپخانه های اسکناس مواردی از جمله کنترل ورود و خروج افراد ، مواد اولیه و حتی ضایعات و زباله های تولید ، نظارت چند مرحله ای روی کیفیت و شماره های خروجی ، ثبت و رهگیری دقیق سری ها و محموله ها ، استاندارد های امنیتی و سخت گیرانه برای نگهداری مرکب ها ، کاغذ ها و کلیشه ها با حساسیت بالا انجام میشود .

امنیت اسکناس ها فقط به چند ویژگی خاص در چاپ محدود نمیشود بلکه نتیجه یک سیستم چند لایه است از کاغذ و مواد اولیه گرفته تا فناوری های ضد جعل مخصوص و در نهایت کنترل شدید در سیستم چاپخانه .

خلاصه و جمع بندی

در این مقاله دیدیم وقتی میپرسیم پول های جهان در کجا چاپ میشوند ؟ با یک پاسخ تک خطی و یکسان برای همه ارز ها روبه رو نیستیم ، زیرا مدل چاپ اسکناس در هر کشور با توجه به عوامل مختلف و قراردادها میتواند متفاوت باشد .

با این حال چند نکته ثابت و کلیدی وجود دارد که میتواند تصویر کلی را شفاف تر کند :

متولی اصلی پول در هر کشور معمولاً بانک مرکزی میباشد یعنی سیاست گذاری و تصمیم درباره حجم انتشار پول در اختیار این نهاد پولی رسمی میباشد .

محل چاپ اسکناس ها میتواند داخلی و یا برون سپاری شده باشد ، برخی از کشور ها چاپ پول را در چاپ خانه های امنیتی ملی و برخی دیگر از شرکت های تخصصی بین المللی کمک میگیرند .

اگر دوست دارید در کامنت ها بگویید کدام ارز برایتان جالب تر بود و یا دوست دارید درباره چاپ پول کدام کشور یک بخش جدا به مقاله اضافه کنیم .

سوالات متداول

 ۱- آیا همه پول ها در کشور خودشان چاپ میشوند ؟

نه . خیلی از کشور ها چاپ پول را در چاپ خانه های امنیتی داخلی انجام میدهند اما برخی از کشور ها به دلایل فنی ، امنیتی یا اقتصادی ممکن است چاپ پول را به صورت کامل و یا بخشی از آن را برون سپاری کنند .

۲- چرا بعضی از کشور ها پولشان را در خارج چاپ می کنند ؟

هزینه بالای ایجاد چاپخانه امنیتی ، نیازمندی به فناوری های پیشرفته ضد جعل ، کمبود ظرفیت تولید داخلی و یا استفاده از تجربه شرکت های چاپ امنیتی

۳- آیا چاپ پول فقط اسکناس است یا سکه را نیز شامل میشود ؟

هر دو ، در بسیاری از کشور های جهان اسکناس و سکه هر کدام مسیر تولید مخصوص به خود را دارند . اسکناس در چاپخانه های امنیتی تولید و سکه در ضرابخانه ها و واحد های ضرب سکه .